17 Aralık 2018 Pazartesi
Öztekin Kaşukci
Yüksel Yılmaz

Yüksel Yılmaz

sijoyukselyilmaz@windowslive.com

Çıktı Al

Tüm Yazılarını Listele

Uluslararası Teşkilatların Karşılıklı Bağımlılığı (2)

Yüksel Yılmaz

06 Ekim 2018 tarihli yazısı

Böylece daha ziyade ekonomik ve teknik alanları esas alırken gitgide artan bağımlılığın belirleyici olduğunu vurgulayan “fonksiyonalizm” (işlevselcilik), federalizme karşı bir tepkidir. Federalistlere göre uluslararası çapta bütünleşmek ve barışı sağlamak istiyorsak dünya genelinde federal devletler kurulmalıdır. Hatta federalist bazı akımlar daha da ileri giderek bir dünya federal devleti ütopyasını ideal edinir. İşte işlevselcilik tam burada devlet merkezli hayalperest anlayışa “dur” diyerek tepki gösterir. Federalizm farklı politik birimleri kapsayıp tek bir devlet yapısında birleştirmek ister. Ancak buna “bütünleşme” değil “birleşme” denebilir. Anarşik bir uluslararası politik düzende barışın ancak devletlerin egemenliklerini üst düzey bir federal devlet yapısına devretmekle gerçekleşeceğini savunan federalizm, gelişen ve değişen dünya konjonktüründe saçma bir fikre dönüştü. Buna mukabil işlevselcilik İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra uluslararası sistemin bütünleşmesini daha tatmin edici metot önerileriyle açıkladı. David Mitrany’i en önemli uluslararası bütünleşme teorisyeni yapan ulusötesi bağların uluslararası bütünleşmeye etkisini ve hatta eserlerinin çoğunu iki büyük savaş arası dönem ve İkinci Dünya Savaşı’nın hemen sonrası gibi stratejik bir zamanda yazmasıdır. Mitrany uluslararası teşkilatları ilerleyen teknolojinin yarattığı karşılıklı bağımlılığın sonucu olarak görür. Ona göre uluslararası teşkilatlar uluslararası işbirliğini zorunlu kılar. Devletin hukuki yapısı kısıtlanan doğal, ekonomik ve sosyal faaliyetlerin belli fonksiyonlar üzerine kurulacak uluslararası teşkilatlar yoluyla yeniden doğal akışları yönünde serbestliği sağlanmalıdır. Ulusötesi anlayış, uluslararası ilişkilerde tabiiyet, vatandaşlık ve milli kimlik esasından kayıtsız hareket eden çıkar gruplarının, ulusal sınırları aşarak kurdukları sosyal ve ekonomik bağların uluslararası sistemi ve devletin yapısını değiştirdiğine inanır.  Mitrany’e göre uluslararası teşkilatların yerine getireceği işlevi ihtiyaçlar, ihtiyaçları ise gelişen teknoloji çerçevesinde toplumlararası ilişkiler belirler. Devletler gelişen teknolojinin yarattığı yeni ihtiyaçların ortaya çıkardığı işlevleri gerçekleştirmek için egemenlik yetkilerini birleştirecekleri teşkilatlar kurarlar (4).

 

Rothwell benzer değerlendirmeyi yaparak birden fazla devletin karşılıklı ve çok yönlü işbirliğiyle karşılanabilecek ihtiyaçların giderilmesi için uluslararası teşkilatların ortaya çıktığını söyler. Ona göre ihtiyaçlar, teknolojik gelişmelerle dünyadaki değişim ve insanlar arası etkileşimin artmasıyla oluşan yeni istek, imkân ve tehlikeler sonucu doğmuştur (5).

 

1844’te Samuel Morse’un ilk telgraf mesajını göndermesiyle iletişim alanında yeni bir elektronik çığır açıldı. Bu yenilik devletlerin telgraf sistemlerinin uyumunu zorunlu kıldı. Telgraf iletişiminde devletlerarası eşgüdüm ve iletişim sisteminin başarısını gözetmek üzere 20 devletin bir araya gelmesiyle kurulan Uluslararası Telekomünikasyon Birliği’nin (UTB), elektronik iletişiminin gelişimini yaymasıyla büyük endüstrilerin doğması kolaylaştı. Telekomünikasyon hızlı gelişince telgraftan radyo frekanslarına geçildi ama UTB bu sefer de radyo frekanslarının karışmasının (interferans sorunu) giderilmesiyle ilgilenmek zorunda kaldı. Günümüzde uydu haberleşmesi ve bilgisayar teknolojileri bu işlevin önemini artırarak iletişim alanında ulusal egemenliği hayli kısıtladı. Muhabere sorunu uluslararası işbirliğine ihtiyaç duyurdu. Böylece Mitrany ve Rothwell’in bahsettikleri teknolojik gelişme, değişen ihtiyaçlar, değişen ve artan örgütsel işlevleri ve uluslararası işbirliği zinciri ortadadır. Hastalıklarla mücadele için Dünya Sağlık Örgütü, sosyal hak arayışı için Uluslararası Çalışma Örgütü, denizlerde seyrüseferler için Uluslararası Denizcilik Örgütü, uçakların uçuş ve rota düzenlemeleri için Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü ve saire… Mitrany’nin fonksiyonel işbirliği ve teşkilatlanma konusundaki tespitleri daha sonraları bir kurallar bütünü olan “uluslararası rejim” teorisyenlerince de kullanıldı. Devletler sorun ihtimaline binaen belirlediği ortak kuralların doğurduğu rejime göre yönetirler. Antartika keşfedilince bundan yararlanmak için 1959’da başlangıçta 12 ülkenin imzaladığı antlaşma nihayet günümüzde 46 ülkeye ulaşmıştır. Demek ki uluslararası teşkilatlar rejimlerin gelişerek yapılandırılmış bir özel formu olarak ortaya çıktıklarından rejimlerin ille de bir teşkilat çatısı altında düzenlenmeleri şart değilmiş. Uluslararası ilişkiler disiplininde liberalizm geleneğiyle ortaya çıkan Uluslararası Rejim Teorisi’ne göre, belirli alanlarda genel kabul gören kurallara göre karar alma süreçleri olarak rejimler devletlerin ve hükümetlerin politikaları üzerinde belirleyicidir. Başlangıçta devletlerarası ilişkiler olarak ortaya çıkan bu rejimler zamanla özerklik kazanarak, devletlerin bireysel karar alma ve eyleme geçme süreçlerinden bağımsız olarak belirleyici olabilir. Uluslararası rejimler, devletlerin tek başlarına çözemeyecekleri problemleri düzenlemek için egemenlik devriyle oluşturdukları hukuki kurallardır. Young, “Bir uluslararası rejimler dünyasında yaşıyoruz” derken bunu görmüştü (6). Mitrany, birbirinden bağımsızca farklı ihtiyaçları karşılayıp farklı işlevler görmek için ortaya çıkan uluslararası teşkilatların zamanla birbiriyle ilişkilendirilebileceğini ve böylece evrensel nitelikte bir kurumlar ve kurallar ağının zuhur edeceğini ileri sürer. Bu ilişkilendirme süreci kapsayıcı bir şemsiye teşkilatı meydana getirecektir. Mitrany bununla, Birleşmiş Milletler (BM) teşkilatını ve çatısı altındaki yeni örgütsel ağı işaret eder. BM sisteminde faaliyet gösteren tüm teşkilatlar sağlık, haberleşme, nakliye, çalışma hayatı dünya barışı için fonksiyonel olma amacı güderler. Mitrany, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bu uluslararası işbirliğinin dünya toplumu oluşumunu ileri taşıyacağına inanmıştı. Nihayet politik alanlar da bu fonksiyonelliğin kapsamı altında olup küresel bir şemsiye teşkilata dönüşecektir. Zamanla devlet iradesinden de bağımsızlaşarak evrensel normların hem koruyucusu hem uygulayıcısı olarak devlet egemenliği sınırlanarak “uluslararası politika” uluslararası teşkilatların uluslararası normlarıyla tanımlanacaktır.

 

KAYNAKLAR: 

4. (David Mitrany, (1943) “A Working Peace System”; Quadrangle Books, 1966).

5. (C.E. Rothwell, (1949) “International Organization and World Politics”, Vol.3, No.4).

6. (O.R.Young, (1980), “International Regimes: Problems of Concept Formation”, “World Politics”, Atlantic Publishers & Dist, New Delhi).

Yorum Yaz

Adınız :

Yorumunuz :

Okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan gazetemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...
Kocaeli Bizim Yaka Gazetesi

Karabaş Mah. Şehabettin Bilgisu Cad. Cebesoy Sok. Esentığ Apt. Kat: 1 (Eski Valilik Karşısı) İzmit KOCAELİ

İzmit Telefon: (0 262) 325 41 00

Bu sitenin sahip olduğu tüm resim, yazı ve makale hakları Bizim Yaka Gazetesi'ne ait olup kaynak gösterilmeden izinsiz bir biçimde kullanılamaz.
mobesko okşin beçet çolak Ford Medicalpark Yuvacık su Beykar Davetiyem BasiskeleSanayi
Ekcan YEDİ İKLİM konak_dr Gürpınar su ibrahimoğlu